علم و هويت مقولى آن علم مثل مفاهيم ديگر يك مفهوم عامى است كه شرح الاسم آن مانند نور عبارت است از « ظاهر بنفسه و مظهر لغيره » و اين مفهوم به تساوى قابل صدق بر افراد است و به قول مرحوم حاجى : كلّ المفاهيم على السواء * في نفي تشكيك على الأنحاء « 1 » آن موجود ضعيفى كه ادراك ضعيفى دارد عالم است و آن موجود شديد و فوق التمام كه به كل موجودات احاطه دارد ، آن هم عالم است و در صدق مفهوم علم به نحو تساوى ، بين افراد هيچ فرقى نيست و همانا تشكيك در مراتب وجود است كه در حقيقت وجود شدت و كمال داشته و در همان حقيقت ضعف و نقصان دارند ، و لكن نه در مفهوم وجود كه به حمل شايع صناعى بر هر موجودى صادق است ، بلكه در حقيقت وجود و هويت خارجى . و بالجمله : هويت خارجيه است كه در آن شدت و ضعف و نقصان و كمال است ، در مفاهيمى كه جز اعتبار چيزى نيستند ، تشكيك نيست . و معناى اعتبار اين نيست كه مفاهيم را از وجودات خارجيه با كارد و چنگال نزع نموده و به قلب و ذهن چسبانده‌اند ، بلكه اعتبار به معناى تصور يك مفهومى است كه قابل انطباق است بر آنچه اين مفهوم را بحقيقته از آن تصور نموده‌اند . حدود و آنچه وجودات را محدود نموده عدم است و چيزى نيست تا در آن شدت و ضعف باشد .

--> ( 1 ) - شرح منظومه ، بخش حكمت ، ص 44 .